klik op foto voor

     grotere afbeelding

Model van een ‘Landeweer’ tandemcompoundstoommachine naar het origineel in het Poldergemaal Winschoten.

‘Landeweer’ is een veel minder bekende naam in de groep van stoommachinebouwers dan bijvoorbeeld Stork. De Landeweerfabriek uit Martenshoek was een kleine onderneming. In het gemaal Winschoten ligt een tandemcompoundmachine die met stoom gevoed wordt door een ketel in het ketelhuis en die via een tandwielkast gekoppeld is aan een schroef van Archimedes die het water naar boven ‘draait’ uit de polder en uitslaat op het boezemwater.

In de jaren tachtig van de vorige eeuw zijn het gebouw, de bijgebouwen en ook de machine gerestaureerd. Tijdens de restauratie heeft de zoon van de laatste machinist schetsen gemaakt met afmetingen, opbouw etc. Op basis van die schetsen hebben Peter Bijlholt en Ben Freriks tekeningen gemaakt die de basis waren voor het model dat Henk van Haren bouwde.

Van voor naar achteren (een stoommachinist noemt het vliegwiel de voorkant van een machine):

-Iets verdiept liggend een pomp die water uit de condensbak (afgewerkte stoom die gecondenseerd is tot water) terugpompt naar de ketel in het ketelhuis. De pomp wordt met een excentriek aangedreven door de krukas.

-Het vliegwiel van ongeveer 300 mm doorsnee (model).

-De leibanen waarop de leisloffen de verbinding maken tussen de drijfstang die op de kruk zit en de zuigerstang die door de twee cilinders loopt. De plaats waar de beide delen scharnieren heeft kruishoofd.

-De hogedrukcilinder. Deze cilinder krijgt vanuit de stoomketel als eerste stoom onder hoge druk en doordat (bak)schuiven zorgen voor een verdeling, krijgt de zuiger dan weer aan de voorkant, dan weer aan de achterkant stoomdruk en wordt dus op en neer geduwd. Die op- en neerbeweging wordt in door de krukas omgezet in een draaiende beweging van het vliegwiel. De verdeling van de stoom wordt verzorgd door de assen die langs de hele machine lopen en over een kleine lengte op- en neer schuiven. Deze beweging komt van excentrieken die naast het vliegwiel op de as zitten.

-De lagedrukcilinder. De stoom die in de eerste cilinder gebruikt werd, heeft nog voldoende kracht over en het zou jammer zijn die niet nog eens te gebruiken. Dat gebeurt in de tweede cilinder die met een iets lagere druk werkt, maar als compensatie daarvoor is de diameter van deze cilinder groter. Het vermogen van de beide cilinders is ongeveer gelijk.

-De zuigerstang loopt door naar een pomphuis waarin de gebruikte stoom wordt afgezogen en wordt weggepompt om hergebruikt te worden. Omdat de afgewerkte stoom na condensatie omgezet is in vrij warm water, kan dat prima voor een nieuwe cyclus gebruikt worden; het gaat uiteindelijk weer als voedingswater naar de ketel.